Waarden en Normen

22 september 2009

Waarden en normen bestaan voor ieder individu en voor iedere samenleving. Doordat individuen en samenlevingen verschillen, verschillen ook de waarden en normen. Vergelijk oosten en westen, islam en christendom, republikein en democraat. Toch is er een rode draad. Universele waarden en normen zijn algemeen menselijke waarden en normen die geheel onafhankelijk zijn van enige religie, cultuur of filosofie.

Waarden zijn over het algemeen individuele idealen en motieven die de als nastrevenswaardig worden beschouwd. Waarden zijn diep in de persoon verankerd en zijn een referentiepunt voor keuzes en handelen. Waarden komen tot de persoon vanuit zijn achtergrond (familie, cultuur), maar worden in principe vrijwillig geaccepteerd en eigen gemaakt.

Normen zijn over het algemeen door de samenleving aangenomen of overeengekomen beoordelings-uitgangspunten en richtlijnen voor handelen. Normen zijn een set van afspraken in die samenleving waaraan eenieder in die samenleving wordt geacht zich te houden. Een persoon ervaart een morele druk om zich aan normen te houden, maar realiseert zich dat dit nodig is om in die samenleving te blijven functioneren.

Voor mensen zijn zowel waarden als normen van groot belang. Daar waar mensen samen leven, zijn gezamenlijke waarden en vooral normen noodzakelijk om samen een beschaving op te bouwen. Waarden zijn niet alleen rechten, maar herbergen ook plichten.

Hieronder staan mijn waarden waarvan ik hoop dat anderen zich erin kunnen herkennen. Ik heb geprobeerd deze waarden zo goed mogelijk te verwoorden, maar ik ben geen taalwonder, het gaat mij meer om de strekking als om de perfecte definitie of woordkeus. Ik nodig iedereen uit te helpen schaven, toe te voegen en bij te stellen.

Vrijheid

De ervaring van onbelemmerdheid en het zo veel mogelijk onafhankelijk zijn van de (sociale) druk van anderen. Vrijheid betekent ook de ander gunnen zo veel mogelijk onbelemmerd te kunnen leven, uit respect en fundamenteel besef dat die ander wezenlijk is als wijzelf. Beperking van vrijheid komt alleen voort vanuit de normering van de samenleving, een individu mag maximaal vrij zijn zonder dat daarmee de samenleving in gevaar komt.

Respect

Vanuit gevoel van verbondenheid en het besef dat de ander wezenlijk is als wijzelf respecteren we de ander. Men kan respect opbrengen voor iemands opvattingen, ook al zijn die anders en staan die haaks op. Respect voor mens en natuur, of voor materiële zaken zoals andermans eigendom.

Rechtvaardigheid

Rechtvaardigheid is de deugd waardoor de mens bereid is aan ieder het zijne te geven. Heel algemeen is het principe dat iedereen recht heeft op basismensenrechten, ongeacht oppervlakkige verschillen als economische ongelijkheid, klasse, gender, etniciteit, burgerschap, religie, leeftijd, seksuele geaardheid, handicap of gezondheid. Het omvat de uitroeiing van armoede en analfabetisme, het vestigen van een gezond milieubeleid en gelijkheid in de kansen op een gezonde persoonlijke en sociale ontwikkeling.

Gelijkheid

Het gelijkheidsbeginsel is een algemeen principe dat iedere burger (wettelijk) gelijke rechten en een gelijke behandeling in gelijke gevallen toekent. Dit mensenrecht is vastgelegd in veel internationale verdragen alsmede in de Nederlandse Grondwet. Het beginsel heeft met name betrekking op gelijke behandeling naar godsdienst, levensovertuiging, politieke gezindheid, ras, geslacht, nationaliteit, hetero- of homoseksuele gerichtheid of burgerlijke staat.

Democratie

De samenleving bestuurt zichzelf via gekozen bestuurders en gekozen controleurs. Zij is gebaseerd op het principe dat de meeste stemmen gelden. Voor het goed functioneren van een democratie is echter wel een goede ontwikkeling en beschaving nodig van alle kiesgerechtigden.

Integriteit

Integriteit is de persoonlijke eigenschap, karaktereigenschap, van een individu die inhoudt dat de persoon eerlijk en oprecht is. De persoon beschikt over een intrinsieke betrouwbaarheid, zegt wat hij doet, en doet wat hij zegt, heeft geen verborgen agenda en veinst geen emoties.

Verantwoordelijkheid

Individuen zijn verantwoordelijk voor eigen handelen en de gevolgen daarvan, maar ook voor de evaluaties. Verantwoordelijkheid nemen voor jezelf betekent dat je zelfsturing toepast, je bent eigenaar van zowel je gedrag als je ontwikkeling. Naast de verantwoordelijkheid voor jezelf, ben je ook medeverantwoordelijk voor de samenleving. Ook hier kijkend naar de huidige situatie (bijvoorbeeld het milieu) en naar ontwikkeling (bijvoorbeeld initiëren van groeikansen voor beschaving).